Khi ổ cứng bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu bất thường, rất nhiều người thường bỏ qua vì nghĩ đó chỉ là lỗi nhỏ. Tuy nhiên, phần lớn các trường hợp mất dữ liệu nghiêm trọng đều bắt đầu từ những cảnh báo rất nhỏ nhưng không được phát hiện kịp thời. Trong bài viết này, Trường Thịnh Phát sẽ chia sẻ một số dấu hiệu ổ cứng sắp hỏng để nhận biết và cách khắc phục hiệu quả nhất, không những bảo vệ được những tài liệu quan trọng mà còn tránh được chi phí sửa chữa tốn kém.
Nội dung chính
1. Ổ cứng hỏng có nghiêm trọng không?
Ổ cứng hỏng là nơi lưu trữ toàn bộ dữ liệu quan trọng như tài liệu làm việc, hình ảnh, video, phần mềm và cả hệ điều hành. Khi ổ cứng gặp lỗi, máy có thể hoạt động chậm bất thường, treo đột ngột hoặc thậm chí không thể khởi động, gây gián đoạn hoàn toàn công việc. Nguy hiểm hơn, nếu ổ cứng bị hỏng vật lý hoặc bad sector lan rộng, dữ liệu có thể bị mất vĩnh viễn và rất khó phục hồi, kể cả khi mang đến các trung tâm khôi phục dữ liệu chuyên nghiệp.
2. Nguyên nhân khiến ổ cứng xuống cấp nhanh chóng
Đối với ổ HDD, máy tính thường xuyên bị rung lắc, va chạm mạnh hoặc di chuyển trong lúc đang hoạt động có thể làm đầu đọc và đĩa từ bị xước, sinh ra bad sector. Bên cạnh đó, nhiệt độ cao kéo dài cũng ảnh hưởng vì khi máy tản nhiệt kém, ổ cứng phải hoạt động trong môi trường nóng, làm giảm tuổi thọ linh kiện.
Trong khi đó, đối với ổ SSD, việc ghi/ xóa dữ liệu liên tục, chạy nặng trong thời gian dài hay để ổ luôn đầy dung lượng cũng khiến các NAND bị chai nhanh hơn. Ngoài ra, mất điện đột ngột, nguồn chập chờn, virus tấn công hoặc lỗi hệ thống cũng làm ổ cứng xuống cấp.
3. Dấu hiệu nhận biết ổ cứng sắp hỏng và cách khắc phục
3.1 Màn hình thông báo lỗi cần restart
Khi ổ cứng đọc/ ghi không ổn định, hệ thống sẽ bị gián đoạn trong quá trình truy xuất dữ liệu, dẫn đến tình trạng Windows tự động yêu cầu khởi động lại để tránh lỗi lan rộng. Người dùng thường thấy thông báo kiểu Your PC ran into a problem and needs to restart và kèm theo màn hình xanh dương có mã lỗi. Khi hệ thống không thể tải đúng dữ liệu từ ổ cứng, có thể do bad sector đang xuất hiện, tốc độ phản hồi chậm hoặc lỗi phần mềm bên trong ổ.
Cách khắc phục: Nếu tình trạng xảy ra lặp đi lặp lại, bạn nên sao lưu dữ liệu ngay và kiểm tra bằng công cụ S.M.A.R.T. hoặc phần mềm chuyên sâu. Trong trường hợp ổ cứng có vấn đề, bạn cần được thay thế kịp thời để thiết bị được hoạt động ổn định và giữ an toàn cho dữ liệu của mình.
3.2 Màn hình thông báo lỗi Corrupted
Khi dữ liệu hoặc hệ thống tệp trên ổ cứng bị hư hại, không thể đọc đúng cấu trúc ban đầu thì màn hình sẽ hiển thị lỗi Corrupted với câu tương tự như The file or directory is corrupted and unreadable. Nguyên nhân phổ biến nhất đến từ bad sector đang lan rộng, ổ cứng đọc ghi không ổn định, máy bị tắt nguồn đột ngột, hoặc hệ thống bị virus làm hỏng cấu trúc dữ liệu.
Cách khắc phục: Bạn nên sao lưu ngay những dữ liệu còn đọc được, sau đó chạy công cụ kiểm tra lỗi như CHKDSK, S.M.A.R.T. hoặc phần mềm chuyên dụng để xác định mức độ hư hại. Trong trường hợp lỗi do phần mềm, Windows có thể tự sửa chữa lại file system. Nhưng nếu ổ cứng bị lỗi vật lý hoặc bad sector nặng, bạn nên thay ổ cứng mới và cài đặt lại hệ điều hành.
3.3 Thiết bị chạy chậm, thường xuyên treo máy
Khi ổ cứng xuống cấp hoặc xuất hiện bad sector, thời gian truy xuất dữ liệu tăng lên đáng kể, khiến hệ thống phản hồi chậm, ứng dụng mở lâu và đôi khi đứng hình hoàn toàn. Dấu hiệu dễ thấy nhất là khởi động mất nhiều phút, thao tác đơn giản như mở thư mục hay lưu file cũng bị giật lag. Với ổ HDD, đầu đọc hoạt động kém ổn định sẽ khiến quá trình xử lý bị nghẽn, còn với SSD, việc ô nhớ bị chai hoặc lỗi firmware cũng gây hiện tượng treo máy liên tục.
Cách khắc phục: Nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên, bạn cần sao lưu dữ liệu ngay và kiểm tra sức khỏe ổ cứng bằng các công cụ chuyên dụng để không bị mất dữ liệu quan trọng.
3.4 Thiết bị phát ra tiếng kêu lạ hoặc cạch cạch
Những âm thanh cạch cạch, lọc cọc hoặc tiếng kim gõ nhẹ thường xuất hiện khi đầu đọc cố gắng truy cập dữ liệu nhưng bị kẹt, lệch hoặc chạm vào bề mặt đĩa từ. Khi có lỗi, ổ cứng không đọc được dữ liệu, khiến máy bị treo, mất file hoặc không thể khởi động.
Cách khắc phục: Lỗi vật lý của ổ cứng rất nguy hiểm, không thể khắc phục bằng phần mềm. Nếu bạn nghe thấy tiếng kêu bất thường từ ổ cứng, bạn phải ngừng sử dụng ngay, không tiếp tục sao chép hay cài đặt gì thêm để tránh bad sector lan rộng. Sau đó, hãy sao lưu dữ liệu càng sớm càng tốt (nếu còn truy cập được) và mang máy đến trung tâm chuyên sửa chữa hoặc khôi phục dữ liệu, bởi nếu xử lý sai cách có thể khiến dữ liệu mất vĩnh viễn.
3.5 Dữ liệu S.M.A.R.T không chính xác
Khi kiểm tra dữ liệu S.M.A.R.T không chính xác, các chuyên viên tại Trường Thịnh Phát để giám định ổ cứng đang gặp vấn đề trong quá trình theo dõi và tự đánh giá tình trạng hoạt động. S.M.A.R.T (Self-Monitoring, Analysis and Reporting Technology) là hệ thống ghi nhận các chỉ số như tốc độ đọc/ ghi, số lượng bad sector, nhiệt độ hay tỷ lệ lỗi một cách tự động.
Nếu các thông số này nhảy lên quá cao, báo đỏ hoặc đôi khi không thể đọc đúng giá trị, chứng tỏ ổ cứng đang xuống cấp hoặc bộ điều khiển bên trong hoạt động không ổn định.
Cách khắc phục: Bạn nên sao lưu dữ liệu ngay lập tức khi thấy hiển thị lỗi S.M.A.R.T Status Bad và sử dụng phần mềm kiểm tra chuyên sâu để đối chiếu như CrystalDiskInfo. Nếu kết quả vẫn bất thường, rất có thể ổ cứng sắp hỏng và cần được thay thế kịp thời để tránh mất dữ liệu.
3.6 Xuất hiện lỗi Bad sector
Bad sector là những vùng lưu trữ trên ổ cứng không thể đọc hoặc ghi dữ liệu đúng cách. Với ổ HDD, bad sector thường hình thành do bề mặt đĩa từ bị xước, đầu đọc hoạt động sai lệch hoặc thiết bị bị va đập khi đang chạy. Trong khi đó, với SSD, bad sector liên quan đến các ô nhớ bị chai, hao mòn sau thời gian dài ghi/ xóa liên tục. Khi bad sector xuất hiện, có khả năng máy sẽ khởi động lâu, file bị lỗi hoặc biến mất, dữ liệu sao chép chậm, thậm chí máy treo khi truy cập vào khu vực hỏng.
Cách khắc phục: khi gặp lỗi bad sector, phần mềm sửa chữa sẽ đánh dấu và tách riêng vị trí đó, nhưng nếu kiểm tra có số lượng tăng nhanh, bạn nên sao lưu dữ liệu và cần thay thế ổ cứng kịp thời để không ảnh hưởng đến máy tính.
4. Mẹo kéo dài tuổi thọ của ổ cứng từ kỹ thuật viên
Dưới góc nhìn của các kỹ thuật viên có kinh nghiệm tại Trường Thịnh Phát, kéo dài tuổi thọ ổ cứng không quá phức tạp nếu người dùng duy trì những thói quen đúng trong quá trình sử dụng:
-
Giữ ổ cứng luôn mát mẻ: Nhiệt độ cao rất ảnh hưởng đến ổ cứng HDD lẫn SSD. Hãy vệ sinh máy định kỳ, thay keo tản nhiệt và đảm bảo hệ thống làm mát hoạt động ổn định để ổ cứng không phải chạy trong môi trường quá nóng.
-
Đối với ổ HDD, tránh va chạm khi đang hoạt động: Không di chuyển, không đặt mạnh laptop xuống bàn khi ổ HDD đang chạy, vì đầu đọc có thể bị lệch hoặc cọ vào đĩa từ, dễ gây bad sector.
-
Không để ổ SSD đầy dung lượng: SSD cần vùng trống để thực hiện việc ghi/ xóa hiệu quả. Bạn nên giữ dung lượng trống khoảng 15 - 20% để tránh chai ô nhớ và duy trì tốc độ ổn định.
-
Tắt máy đúng cách, hạn chế mất điện đột ngột: Mất điện hoặc tắt máy cưỡng bức có thể làm hỏng file system, tạo bad sector hoặc lỗi firmware. Nên sử dụng nguồn điện ổn định, có thể trang bị UPS cho PC.
-
Kiểm tra sức khỏe ổ cứng định kỳ: Sử dụng các công cụ như S.M.A.R.T, CrystalDiskInfo hoặc phần mềm chuyên dụng để theo dõi và phát hiện lỗi sớm, xử lý kịp thời trước khi ổ cứng hỏng hoàn toàn.
-
Sao lưu dữ liệu thường xuyên: Cách an toàn cho dữ liệu là luôn sao lưu dữ liệu thường xuyên, định kỳ để tránh trường hợp mất dữ liệu đột ngột và không thể phục hồi.
5. Có nên tự sửa ổ cứng tại nhà hay mang đến trung tâm uy tín?
Tự sửa ổ cứng tại nhà thường không được các kỹ thuật viên khuyến khích, bởi ổ cứng là bộ phận lưu trữ dữ liệu quan trọng và rất nhạy cảm. Nếu không có kỹ năng chuyên môn, bạn có thể khiến tình trạng hỏng hóc nặng hơn, thậm chí mất dữ liệu vĩnh viễn. Ngược lại, nếu đến trung tâm sửa chữa uy tín, bạn sẽ được kiểm tra bằng thiết bị chuyên dụng, xác định đúng nguyên nhân lỗi và có giải pháp sao lưu an toàn các thông tin quan trọng.
Vì vậy, trừ những lỗi đơn giản như cáp lỏng hoặc phần mềm, bạn nên đưa thiết bị đến trung tâm để đảm bảo hơn. Trong trường hợp cần kiểm tra hoặc muốn nâng cấp, thay thế ổ cứng một cách an toàn, bạn có thể liên hệ đến Trường Thịnh Phát - đơn vị chuyên về lĩnh vực thiết bị điện tử, văn phòng hơn 10 năm thông qua hotline 028.6682.0607 hoặc địa chỉ tại 756-758 Trường Chinh, Phường Tân Sơn, TP. Hồ Chí Minh.
Viết bởi: ThuTTP
