Khi ổ cứng bắt đầu phát ra tiếng cạch cạch, đa số người dùng đều cảm thấy hoang mang vì không biết thiết bị đang gặp lỗi gì và dữ liệu có bị mất hay không. Trên thực tế, ổ cứng kêu cạch cạch thường là dấu hiệu cho thấy thiết bị đang gặp vấn đề nghiêm trọng ở cơ cấu đọc ghi, motor hoặc firmware.
Trong bài viết này, Trường Thịnh Phát sẽ phân tích những nguyên nhân phổ biến khiến ổ cứng phát tiếng kêu cạch cạch, đồng thời hướng dẫn các phương án khắc phục an toàn và hiệu quả nhất mà bất kỳ người dùng nào cũng có thể áp dụng.
Nội dung chính
1. Ổ cứng kêu cạch cạch có bình thường không?
Khi ổ cứng bắt đầu phát ra tiếng cạch cạch, đa số người dùng đều lo lắng không biết đây có phải hiện tượng bình thường hay dấu hiệu ổ cứng sắp hỏng. Thực tế, âm thanh nhẹ khi ổ cứng hoạt động là bình thường, nhưng tiếng cạch cạch lặp lại liên tục thì không phải bình thường. Nếu bỏ qua, nguy cơ mất dữ liệu hoặc ổ cứng hỏng đột ngột là rất cao. Vì vậy, ngay khi nghe tiếng kêu lạ, bạn nên sao lưu dữ liệu quan trọng, kiểm tra tình trạng ổ cứng và tìm giải pháp khắc phục kịp thời để tránh rủi ro.
2. Nguyên nhân khiến ổ cứng kêu cạch cạch
2.1 Đầu đọc/ ghi dữ liệu bị kẹt
Từ kinh nghiệm thực tế khi kiểm tra ổ cứng tại cửa Trường Thịnh Phát, tiếng cạch cạch thường xuất phát từ đầu đọc bị kẹt khi di chuyển trên mặt đĩa. Theo các kỹ thuật viên, đầu đọc giống như kim đọc trên đĩa than, chỉ cần lệch nhẹ hoặc bị cản trở, ổ cứng sẽ lập tức phát tiếng động bất thường.
Tình trạng đầu đọc kẹt thường xảy ra khi ổ cứng đã cũ và trên các dòng máy đời cũ có tích hợp ổ đĩa CD, nhiệt độ quá nóng, chịu va đập mạnh hoặc bị tắt máy đột ngột trong lúc đang ghi dữ liệu. Nếu không xử lý sớm, đầu đọc có thể cào xước bề mặt đĩa, gây mất dữ liệu vĩnh viễn.
2.2 Firmware ổ cứng bị hỏng
Firmware được xem như bộ não điều khiển của ổ cứng, quản lý cách đầu đọc di chuyển, phân bổ dữ liệu và kiểm soát toàn bộ quá trình vận hành. Khi firmware bị lỗi hoặc hỏng, đầu đọc thường nhận sai tín hiệu, dẫn đến việc lia tới lia lui liên tục, làm cho phần đầu đọc va chạm với chốt chặn và tạo ra tiếng cạch cạch mà nhiều người dùng mô tả.
Theo chia sẻ của các kỹ thuật viên tại công ty chúng tôi, lỗi firmware thường xảy ra do mất điện đột ngột, thao tác cập nhật sai cách hoặc do ổ cứng đã suy giảm chất lượng sau thời gian dài sử dụng. Firmware ổ cứng bị hỏng là dạng lỗi phức tạp, không thể tự sửa tại nhà vì cần thiết bị chuyên dụng để truy cập vào vùng ROM và khôi phục thuật toán điều khiển.
2.3 Ổ cứng xuất hiện bad sector
Khi đầu đọc cố gắng truy cập một sector bị hỏng nhưng không thành công, nó sẽ lặp lại quá trình đọc => trả lỗi => đọc lại, tạo thành âm thanh cạch cạch. Nếu bạn chủ quan, tiếp tục sử dụng khiến số lượng bad sector lan rộng và tốc độ đọc ghi giảm mạnh. Khi phát hiện tiếng kêu lạ kèm hiện tượng máy chậm, treo, không nhận ổ, bạn nên chạy phần mềm kiểm tra sức khỏe ổ cứng hoặc nhờ kỹ thuật hỗ trợ sớm để hạn chế mất dữ liệu.
2.4 Có bụi bẩn bám trên bề mặt
Dù hiếm gặp, nhưng nếu bụi hoặc dị vật lọt vào trong ổ cứng vẫn có thể xảy ra khi ổ đã bị hở, va đập mạnh hoặc từng được mở không đúng kỹ thuật. Khi bụi bám vào bề mặt platter hoặc đầu đọc, quá trình truy xuất dữ liệu sẽ bị cản trở và phát sinh tiếng kêu bất thường.
Bụi bẩn bám trên bề mặt rất nguy hiểm, bởi chỉ cần một hạt nhỏ cũng có thể tạo ra vết xước và phá hỏng toàn bộ vùng dữ liệu. Trong trường hợp nghi ngờ do bụi bẩn, ổ cứng cần được mở trong phòng sạch bởi kỹ thuật viên chuyên môn, tuyệt đối không tự tháo tại nhà.
3. Cách khắc phục lỗi ổ cứng kêu cạch cạch
3.1 Tiến hành quét và xử lý các sector lỗi
Trong quá trình hỗ trợ khách hàng tại Trường Thịnh Phát, phần lớn ổ cứng phát tiếng cạch cạch đều liên quan đến bad sector. Các kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm thường sử dụng phần mềm chuyên dụng như HDDScan, Victoria hoặc công cụ của nhà sản xuất để kiểm tra mức độ hỏng hóc. Nếu bad sector ở mức nhẹ, có thể áp dụng phương án remap để cô lập khu vực lỗi. Tuy nhiên, nếu số lượng bad tăng nhanh, bạn cần sao lưu dữ liệu ngay lập tức và tránh tiếp tục sử dụng để giảm nguy cơ mất dữ liệu vĩnh viễn.
Người dùng tại nhà cũng có thể kiểm tra lỗi thông qua CMD theo các bước sau:
Bước 1: Nhấn tổ hợp phím Win + R hoặc tìm kiếm Run trên menu Start.
Bước 2: Tại hộp thoại Run, bạn nhập dòng chữ cmd vào ô Open và chọn OK.
Bước 3: Cửa sổ mới hiện ra, hãy nhập dòng lệnh: chkdsk D: / f / r / x và nhấn Enter để chạy lệnh.
Giải thích lệnh:
-
D là tên ổ cứng bạn muốn kiểm tra lỗi bad sector.
-
/ f: sửa bất kỳ lỗi nào mà nó tìm thấy trên ổ đĩa kiểm tra.
-
/ r: xác định vị trí bad sector trên ổ cứng và khôi phục dữ liệu nếu có thể.
-
/ x: bắt buộc ổ cứng phải được tháo ra trước khi quá trình bắt đầu.
Sau khi chạy xong, chương trình sẽ xuất hiện các thông tin gồm: dung lượng ổ cứng, số bad sector và kích thước các tệp dữ liệu. Bạn hoàn toàn có thể tự fix các lỗi bad sector thông qua HDD Regenerator hay Hard Disk Sentinel Pro.
3.2 Vệ sinh ổ cứng đúng cách
Những vấn đề đến từ bụi bẩn hoặc cáp kết nối lỏng, oxy hóa tương đối hiếm nhưng vẫn có thể xảy ra, đặc biệt là với ổ cứng dùng lâu năm hoặc hoạt động trong môi trường ẩm. Công việc vệ sinh phải được thực hiện cẩn thận: kiểm tra cổng SATA, nguồn cấp, lau sạch bụi ở bo mạch bằng cồn isopropyl và chổi chuyên dụng.
Lưu ý: tuyệt đối không tự ý mở nắp ổ cứng vì chỉ cần một hạt bụi lọt vào platter cũng có thể phá hủy dữ liệu.
Nếu bạn chưa có kinh nghiệm thì hãy liên hệ đến các chuyên viên kỹ thuật của Trường Thịnh Phát thông qua hotline hoặc đến trực tiếp địa chỉ 756 - 758 Trường Chinh, Phường Tân Sơn, TP. Hồ Chí Minh.
3.3 Sửa chữa hoặc thay ổ mới
Một số trường hợp khác tại Trường Thịnh Phát thường là do lỗi đầu đọc, mạch điều khiển hoặc firmware, những sự cố mà người dùng không thể tự khắc phục. Với các lỗi nặng như vậy, giải pháp tối ưu nhất là mang ổ đến trung tâm kỹ thuật để đánh giá chi tiết. Kỹ thuật viên sẽ kiểm tra khả năng cứu dữ liệu, sửa chữa các module hư hỏng hoặc thay linh kiện nếu còn khả năng phục hồi.
Trong trường hợp ổ đã xuống cấp hoàn toàn, bạn nên thay ổ mới để đảm bảo hệ thống hoạt động ổn định. Song song đó, bạn nên chuyển dữ liệu sang SSD để nâng cao tốc độ và độ bền cho máy tính.
4. Một số mẹo sử dụng ổ cứng bền hơn
4.1 Hạn chế tác động mạnh và tránh va đập
Ổ cứng HDD có cấu tạo cơ học rất tinh vi, đặc biệt là đầu đọc và bề mặt đĩa từ, chỉ một cú rơi nhẹ hoặc di chuyển mạnh khi máy đang hoạt động cũng có thể tạo ra vết xước, gây bad sector hoặc hỏng đầu đọc. Vì vậy, chúng tôi luôn khuyên bạn hạn chế mang vác laptop lúc đang bật, tránh đặt máy ở bề mặt dễ rung và sử dụng túi chống sốc khi di chuyển để kéo dài tuổi thọ ổ cứng đáng kể.
4.2 Giữ nhiệt độ ổn định, tránh quá nóng
Khi nhiệt độ vượt ngưỡng an toàn, đầu đọc và motor phải hoạt động trong trạng thái quá tải, dễ dẫn đến tiếng kêu cạch cạch hoặc giật, lag. Bạn nên vệ sinh quạt tản nhiệt định kỳ, đảm bảo luồng gió thông thoáng và tránh sử dụng máy trên bề mặt bí hơi như chăn, nệm. Đối với máy bàn, việc bổ sung quạt case hoặc bố trí lại vị trí đặt máy để ổ cứng luôn duy trì mức nhiệt ổn định, nâng cao độ bền dài lâu.
4.3 Chống phân mảnh ổ cứng
Nếu không chú ý đến việc chống phân mảnh, dẫn đến ổ cứng phải đi tìm dữ liệu ở nhiều vị trí rời rạc, gây chậm máy và tăng nguy cơ hoạt động quá tải. Khi chống phân mảnh sẽ sắp xếp lại dữ liệu theo trật tự, đầu đọc di chuyển mượt hơn và giảm tiếng kêu lạ khi truy xuất. Bạn có thể sử dụng các công cụ có sẵn trên Windows như Defragment and Optimize Drives.
Lưu ý: Chỉ áp dụng cho HDD, không dùng cho SSD để tránh giảm tuổi thọ ổ vì không tương thích.
4.4 Hạn chế việc bật/ tắt máy liên tục
Nhiều người nghĩ rằng tắt máy thường xuyên sẽ hỗ trợ máy bền hơn, nhưng với ổ cứng HDD, việc bật/ tắt liên tục lại tạo ra áp lực lớn lên motor và đầu đọc. Bởi mỗi lần khởi động, ổ cứng phải tăng tốc độ vòng quay từ 0 lên hàng nghìn vòng/ phút, khiến linh kiện hao mòn nhanh hơn. Nếu bạn chỉ tạm rời máy trong 10 - 20 phút, bạn nên để chế độ Sleep hoặc Hibernate sẽ tiện lợi hơn, ổ cứng cũng bền hơn mà còn giảm đáng kể tình trạng kêu cạch cạch sau một thời gian dài sử dụng.
Khi biết được nguyên nhân lỗi ổ cứng kêu cạch cạch và xử lý kịp thời sẽ đảm bảo an toàn cho những dữ liệu quan trọng cũng như kéo dài tuổi thọ thiết bị. Nếu bạn gặp khó khăn trong việc chẩn đoán hoặc không biết nên bắt đầu từ đâu, đừng ngần ngại liên hệ với các chuyên viên tại Trường Thịnh Phát thông qua hotline 028.6682.0607 để được hỗ trợ kiểm tra và khắc phục đúng kỹ thuật.
